دیدگاهها
آیا در بحران برف استان گیلان، مدیریت بحران متهم است؟/گفت و گو خبرگزاری آفتاب یزد با دکتر عباس استاد تقی زاده مدیردپارتمان حوادث و یلایا دانشکده بهداشت
به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، خبرگزاری آفتاب یزد با دکتر عباس استاد تقی زاده مدیردپارتمان حوادث و یلایا دانشکده بهداشت در مورد بحران برف استان گیلان گفتگو کرد.
 
متن گفت و گو

آیا مدیریت بحران متهم است؟
این روزها در شهرهای شمالی کشور دچار بحران شده‌ایم و برخی می‌گویند چرا با وجود اینکه هواشناسی پیش از این هشدار داده بود اما باز هم مدیریت بحران درستی در این خصوص صورت نگرفته است؟ واقعیت این است که باید چند نکته را به طور کلی در رابطه با هواشناسی بدانید. معمولا هشدارهای هواشناسی یا به صورت اطلاعیه است یا به صورت اعلامیه و یا اخطاریه. وقتی شرایط بحرانی پیش‌بینی شود هشدارهای هواشناسی به صورت اخطاریه خواهد بود اما متاسفانه مشکل اینجاست که این اخطاریه‌ها خیلی دقیق و کاربردی نیستند.
مثلا در هواشناسی هشدار داده می‌شود که وزش باد شدید خواهیم داشت اما گفته نمی‌شود که شدت این باد چقدر است! باد از سرعت 50 کیلومتر بر ساعت شدید محسوب می‌شود تا 180 کیلومتر بر ساعت! در چنین شرایطی رسیدگی و آمادگی برای بحران سخت خواهد بود.
نکته دیگر این است که هشدارهای هواشناسی نقطه جغرافیایی را به صورت دقیق مشخص نمی‌کنند، مثلا گفته می‌شود در دامنه‌های جنوبی البرز با بارش برف رو به رو خواهیم بود.
در حالی که دقیقا مشخص نیست منظور از دامنه جنوبی البرز کجاست و این شرایطی را ایجاد می‌کند که مدیریت بحران دچار سردرگمی‌شده و نمی‌داند دقیقا کدام شهر را باید مورد پوشش قرار دهد چون از قزوین جزو دامنه‌های جنوبی البرز محسوب می‌شود تا خیلی جاهای دیگر. مدیریت بحران که نمی‌تواند چندین استان را به صورت آماده‌باش درآورد تا در نهایت ببیند در کدام استان با بحران رو به رو خواهیم بود!
نکته دیگری هم که باید موردنظر قرار بدهیم این است که در هشدارهای هواشناسی گفته می‌شود اقدامات لازم صورت بگیرد اما مشخص نمی‌کند مدیریت بحران دقیقا چه اقدامات لازمی‌را باید صورت دهد، به نظر من این 3 مورد، مواردی هستند که در اطلاعیه‌های سازمان هواشناسی وجود دارند و باید دقت در این موارد افزایش یابد. در اصل این موضوع را باید مدنظر قرار بدهیم که اطلاعیه‌ها، اعلامیه‌ها و اخطاریه‌های سازمان هواشناسی از نظر منطقه جغرافیایی، شدت و حدت و همچنین عملی بودن اقداماتی که باید در حین حادثه صورت بگیرد، خیلی دقیق نیستند.
در کشورهای پیشرفته بسته به امکانات و سیستم‌های سخت افزاری و نرم افزاری هر کشور میزان دقت این نوع هشدارهای هواشناسی متفاوت است. نرم افزارها و سخت افزارهای مختلف، اطلاعات بیشتری می‌توانند در اختیار سازمان‌های هواشناسی قرار دهند و این موضوع دقت را در پیش بینی‌های آن‌ها افزایش می‌دهد. برای مثال در رابطه با سیل برخی از کشور‌های پیشرفته دقیقا حجم بارش و مناطقی که قرار است بارش در آن‌ها صورت بگیرد، با توجه به سامانه‌های هشدار سریع سیل مشخص می‌کنند اما متاسفانه ما اصلا چنین سامانه ای در کشور نداریم. بنابراین در چنین شرایطی نمی‌توانیم همه انگشتان اتهام را به سمت مدیریت بحران کشور نشانه برویم.
 
مديريت بحران، سازمان هماهنگ کننده يا عملياتي؟


به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، دکتر عباس استاد تقی زاده مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایای دانشکده بهداشت در پاسخ به سوالاتی که در رابطه با بحران مطرح است با روزنامه رسالت گفتگو و بر اصل «باورمندي» تأکيد کرد.

سال‌هاست حوادث طبيعي، بحران ‌ناميده مي‌شود و رويکرد کلان به شيوه مديريت حوادث طبيعي، آنها را از سطح «مخاطره» به سطح «بحران» تقليل داده و رويکرد مديريتي در بحران‌ها، «التهابي»، «جبراني» و مبتني بر «اصل غافلگيري دائمي» است. مديريت بحران، سازمان هماهنگ کننده يا عملياتي؟

متن گفتگو

باور به اينکه سرزمين ما در معرض حوادث طبيعي قرار دارد و بايد در اين زمينه، سرمايه گذاري کرد، چه در زمينه آموزش و توليد دانش و چه انتقال آن به جامعه و از طرفي به سيستم‌هاي هماهنگي و فرماندهي نياز است و اگر مي خواهيم به هنگام بروز بحران، غافلگير نشويم بايد آماده باشيم و براي آمادگي، برنامه و براي برنامه، هماهنگي، فرماندهي و تجهيزات و منابع انساني لازم است.

دکتراستاد تقي زاده سعي دارد که اين هماهنگي را از وظايف مديريت بحران بداند اما ناهماهنگي ها و سردرگمي ها را به قدرت ويتريني اين مجموعه ارتباط مي دهد و معتقد است در قانون قبلي از سال ۸۷ تا شهريورماه امسال که قانون جديد ابلاغ شد، چنين مشکلي وجود داشته، يعني اين سازمان نه قدرت لازم و نه منابع و امکانات و بودجه کافي را دارا نبوده است ولي در قانون جديد بحث بودجه تا حدودي اصلاح شده و جاي اميدواري‌است که قدرت حاکميتي لازم هم به اين سازمان واگذار شود.

هرچند مطابق نگرش تحليلي دکتر استاد تقی زاده مسئله به اين سادگي ها نيست، چرا که ما هنوز به درستي نمي دانيم اين سازمان، يک سازمان هماهنگ کننده است يا يک سازمان عملياتي؟ از اين رو انتظار مي رود، مديريت بحران يا به عنوان يک سازمان ستادي و هماهنگ کننده نقش بپذيرد يا سازماني کاملا عملياتي. به نظر می رسد هنوز سازمان مديريت بحران کشور، هويت خودش را مشخص نکرده است، بنابراين يا بايد همه تمرکز، توان و بودجه خود را صرف هماهنگي کند و يا اينکه يک سازمان عملياتي باشد، پر واضح است که سازمان مديريت بحران در کشور ما بايد يک سازمان هماهنگ کننده ستادي باشد، به اين معنا که کل بودجه و امکانات و منابع و تجهيزات و نيروي انساني را به منظور هماهنگي، متمرکز کرده و عمليات توسط ديگر بخش ها انجام بشود، در کشوري مثل  روسيه وزارتي تحت عنوان وزارت «عمليات اضطراري» وجود دارد که در زمان حادثه، صفر تا صد را انجام مي دهد. طبيعتا سيستم ما اين گونه نيست برهمين اساس سازمان مديريت بحران اگر مي خواهد جايگاه واقعي خودش را پيدا بکند، بايد خيلي به فکر انجام عمليات در داخل صحنه نباشد، اگر سازمان بتواند به جايگاه واقعي خودش که صرفا يک سازمان هدايت کننده، تسهيل گر و هماهنگ کننده است، دست يابد، نتايج بهتري حاصل خواهد شد. قطعا وقتي ستاد هماهنگي وجود نداشته باشد، کاري پيش نمي رود. به نظرم سازمان جايگاه عملياتي ندارد و بايد توان و منابع خود را صرف هماهنگي بين سازمان هاي عملياتي کند.

وی در مقام پاسخگویی به این نقدها تاکید می کند: تعدد همیشه وجود دارد، حیطه عملیاتی مدیریت بحران در همه دنیا وسیع است بنابراین تعدد در دستگاه های مسئول ایرادی ندارد، موضوع این است که چقدر این دستگاه ها با یکدیگر هماهنگ اند، آیا هرکسی ساز خود را می زند و به حیطه وظایف اش عمل می کند و یا به صورت هماهنگ، اقدامات عملیاتی انجام می شود؟ در حادثه سیل امسال و یا حتی در حوادث گذشته، عمده مشکل ما بحث هماهنگی بوده است، بالاخره سازمان مدیریت بحران و کارگروه های مختلفی وجود دارد و در هر کارگروه به رغم فعالیت اعضای مختلف، هیچ کدام با یکدیگر هماهنگ نیستند. حادثه سیل به ما نشان داد که ظرفیت پاسخ فوق العاده ای در بحث امکانات وجود دارد، اما پرسش این است که چه مکانیزمی قرار است، این بردارها را یک جهت و هماهنگ کند؟ در صحنه حادثه هرکس کار خودش را می کند و آن هماهنگی و فرماندهی واحد وجود ندارد. 

گفتگو با دکتر طلعت مختاری آزاد رئیس مرکز ملی انفلوانزا کشور و استاد گروه ویروس شناسی دانشکده بهداشت درباره بیماری انفلوانزا

انفلوانزا یک بیماری ویروسی  مسری است؛ برخلاف سرماخوردگی که قسمت فوقانی دستگاه تنفسی در گیر می شود بخش‌های تحتانی تنفس هم درگیر می شود. به همین بهانه دوشنبه 11 آذر 98، روابط عمومی دانشکده بهداشت گفت و گویی  با دکتر طلعت مختاری آزاد رئیس مرکز ملی انفلوانزا کشور و استاد گروه ویروس شناسی دانشکده بهداشت  انجام داده است که در ادامه آورده شده است.

انفلوانزا چه نوع بیماری است و با سرماخوردگی چه تفاوت هایی دارد؟

هر دو این بیماری ها ویروسی محسوب می شوند ولی ویروس های آن ها متفاوت است؛ در سرماخوردگی دستگاه تنفسی فوقانی درگیر می شود اما در انفلوانزا دستگاه تنفسی تحتانی نیز تحت تاثیر قرار می گیرد.

علائم بیماری انفلوانزا و راه های انتقال آن چیست ؟

از نشانه های بارز آن تب بالا، سرفه ، تن درد، احساس خستگی، بی اشتهایی که  می تواند گاهی  همراه با  حالت تهوع و استفراغ باشد و ویژگی بارز آن شروع ناگهانی علائم آن است. با وجود اینکه انفلوانزا یک بیماری محدود به دستگاه تنفس  است ولی علائم عمومی دارد مانند تن درد، استخوان درد و تهوع و استفراغ دارد که ناشی از سایتوکینهایی است که بدلیل پاسخ ایمنی در بدن ایجاد می شود.

راه انتقال بیماری از طریق سرفه، عطسه و تماس  است در نتیجه آموزش صحیح نحوه سرفه و عطسه کردن مهم است و این آموزش ها باید از زمان کودکی و در مدارس داده شود. به دلیل اینکه تماس نقش مهمی در انتقال بیماری دارد  از دست دادن و بوسیدن باید خودداری کرد و دست ها مرتب باید با آب و صابون شسته شود که نقش موثری در  کاهش انتقال بیماری دارد.

چه افرادی در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند؟

با توجه به اینکه هر 2 یا 3 سال یکبار جهش هایی در ژن های ویروس ایجاد می شود، اما ده تا چهل سال یکبار تغییرات گسترده ای در ویروس ایجاد و دیده می شود در نتیجه افراد نسبت به این ویروس جدید ایمنی نشده و نسبت به آن  حساس خواهند بود. ولی در جامعه بعضی از گروه ها حساس تر هستند  از جمله بچه های زیر 5 سال، افراد بالای 65 سال، زنان باردار، افراد دارای وزن بالا  و بیماری های زمینه ای مانند دیابت، بیماری های کلیوی و تنفسی در معرض خطر بالاتر ابتلا به بیماری و عوارض ناشی از آن هستند اما ممکن است گهگاه تغییرات خاصی در  ویروس اتفاق بیافتد چهره بالینی بیماری می تواند کمی متفاوت باشد در بعضی موارد علایم گوارشی شدیدتر یا علایم انسفالو پاتی ممکن است همراه باشد.

اما نکته مهم این است که برای این بیماری هم واکسن و هم دارو وجود دارد. بهترین زمان استفاده از واکسن بعد از شهریور ماه  است  بعد از شش ماهگی همه گروه های های سنی می توانند واکسن بزنند طبیعتا اولویت با گروه های حساس است. 

آیا بیماری شبه انفلوانزا وجود دارد؟

بیماری بنام  شبه انفلوانزا نداریم ممکن است شروع علایم بسیاری از بیماریهای ویروسی به دلیل تولید انترفرون علایمی شبیه انفلوانزا ایجاد کنند.

فرق انفلوانزا انسانی با آنفولانزا پرندگان چیست؟

ویروس های آنفولانزا در چهار گروه    A ،  B، C ،  D تقسیم بندی می شود. گروه A مشترک بین انسان، حیوان و پرندگان است؛ پرندگان ویروسهای مخصوص به خود را دارند ولی ممکن است تغییراتی در قطعات  ژنتیکی ویروس به وجود بیاید که دلیل جابجایی قطعات ویروس انفلوانزای انسانی با ویروس پرندگان  شود  و ویروس جدیدی به وجود آید که قابلیت انتقال به انسان داشته باشد و بتواند از انسان به انسان منتقل شود و می تواند خطرناک و حتی پاندمی شود.

ناگفته نماند این ویروس از طریق پرنده های زنده مبتلا انتقال پیدا می کند و اگر موردی تشخیص داده شود مراجع ذیصلاح اطلاع رسانی و اقدامات پیشگیری را انجام می دهند.

 درباره نقش آزمایشگاه ملی آنفلوانزا در رابطه با این بیماری توضیحاتی بفرمایید.

خوشبختانه در تمام کشورها یک آزمایشگاه ملی وجود دارد که ویروس ها را شناسایی می کند و دارای شرح وظایفی هستند. در کشور ما هم از سال 1976میلادی آزمایشگاه ملی آنفلوانزا در دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران راه اندازی شد و سیزده  آزمایشگاه اقماری نیز در سراسر کشور وجود دارند که وظایفشان  تشخیص ویروس های شایع  است.

هر سال در 4 مقطع زمانی ویروس ها به یکی از مراکز مرجع زیر نظر سازمان جهانی بهداشت ارسال        می شود تا پس از پایش ویروس ها بتوانند فرمول واکسن برای فصل بعدی تعیین کنند. این ترکیب واکسن از میان ویروس های ارسالی از سراسر جهان از جمله ایران انتخاب می شود.

از بدو  ورود به دانشکده بهداشت در آزمایشگاه ملی  آنفلوانزا فعالیت خود را آغاز کردم.

فعالیت مداوم یک آزمایشگاه در طی چهل سال نیاز به کاری مستمر و طبیعتا بودجه مداوم دارد. خوشبختانه این آزمایشگاه به دلیل کوشش کارشناسان  دلسوز  و فعال آن و همچنین مساعدت های دانشکده بهداشت  و اداره مبارزه با بیماریهای واگیر توانسته است  فعالیت  و شرح وظایف خود را حتی در شرایط بحرانی  به نحو احسن انجام دهد و به عنوان آزمایشگاهی فعال در منطقه شناخته شود این مرکز علاوه بر آنفلوانزا در تشخیص سایر عفونت های تنفسی ویروسی همکاری نزدیکی با مرکز  بیماریهای واگیر وزارت بهداشت دارد.  

در پایان اگر سخنی باقی مانده بفرمایید.

هر بیماری به خصوص آنفلوانزا می تواند مرگ و میر داشته باشد. سال گذشته شصت و یک هزار نفر در امریکا بر اثر این بیماری جان خود را از دست دادند. متاسفانه این بیماری جان افراد به خصوص افرادی که دارای بیماری زمینه ای  که قبلا به آن اشاره شد را تهدید می کند  و نباید گزارش فوت افراد مبتلا، نگرانی در جامعه ایجاد کند. آگاهی و اقدامات به موقع می تواند در جلوگیری از مرگ و میر نقش به سزایی ایفا کند. ویروس انفلوانزا و بیماری و مرگ ناشی از آن همیشه و همیشه بوده و خواهد بود مهم  نحوه مواجهه با آن است.

نقش فضای مجازی در این زمینه غیر قابل انکار است و باید از آن به نحو صحیح در جهت آگاه سازی افراد جامعه استفاده شود و نباید اخبار و اطلاعات نادرست یا هر توصیه و سخن غیرکارشناسانه ای از این طریق منتشر شود و جامعه را دچار استرس و التهاب کند.

افراد هم باید از منابع معتبر برای دریافت اطلاعات و انتشار آن استفاده کنند.

ممنون از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.

مدیر گروه آموزش و ارتقا سلامت دانشکده بهداشت توضیحاتی در خصوص بیماری دیابت ارائه کرد

به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، دکتر غلامرضا گرمارودی مدیر گروه آموزش و ارتقا سلامت دانشکده بهداشت در گفتگویی با ویژه نامه اخبار پزشکی توضیحاتی را در خصوص بیماری دیابت ارائه کرد.

در ادامه این توضیحات آورده شده است.

دکتر گرمارودی بیان کرد: دیابت بیماری متابولیک مزمنی است که بیش از چهارصد میلیون نفر در سراسر جهان به آن مبتلا هستند.

کنترل قند خون در محدوده تعریف شده بالینی هدف درمانی برای این گروه از بیماران است. این هدف جز با مشارکت فعال و مسئولیت پذیری خود بیمار، خانواده و اطرافیان برآورده نخواهد شد.

مطالعات نشان داده اند که سهم اثر اقدام بالینی و مشارکت بیمار و خانواده وی، نسبت بیست به هشتاد دارد. پیشگیری از شکل گیری رفتارهای ناسالم در خانواده که اولین سطح مواجهه کودک با محیط اجتماعی است، ممانعت جدی از تبدیل شدن این رفتارها به عادت و تلاش برای تغییر و تصحیح رفتارهای ناسالم نقش اساسی و تعیین کننده در پیشگیری و کنترل بیماری های مزمن دارند.

محققین پیش بینی می کنند که در سه دهه آینده تغییر رفتارهای ناسالم مرتبط با سلامت چهار برابر پیشرفت های سریع و اعجاب آور در علم پزشکی در حفظ و ارتقا سلامت بشری نقش خواهد داشت. البته تغییر رفتار در انسان امری پیچیده و سخت بوده و نیاز به آگاهی، انگیزه و اراده متناسب دارد. تغییر رفتار مراحل مختلفی دارد و لازم است فرد تحت آموزش لازم قرار گیرد تا به شکل موفقیت آمیز از مراحل تغییر رفتار گذر کند.

خانواده، فضایی است که با پشتیبانی از تغییر رفتار و تصحیح شیوه زندگی ناسالم قادر به ایفای نقش منحصر به فردی در پیشگیری و کنترل بیماری های مزمن مثل دیابت است. از آنجایی که بیماری دیابت دست کم در شرایط حاضر، تا آخر عمر همراه فرد بیمار خواهد بود، مواردی از قبیل عدم تمکین به درمان، بی توجهی به آزمایشات مکرر اندازه گیری قند خون و مشکلات سلامت روان در این بیماران با شیوع بالایی مشاهده می شود.

خانواده مشروط به اشراف کامل به این مشکلات کمک شایانی به فرد بیمار برای بازگشت به شرایط متعادل و پایدار درمانی خواهد کرد.