دیدگاهها
تقی زاده
مديريت بحران، سازمان هماهنگ کننده يا عملياتي؟


به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، دکتر عباس استاد تقی زاده مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایای دانشکده بهداشت در پاسخ به سوالاتی که در رابطه با بحران مطرح است با روزنامه رسالت گفتگو و بر اصل «باورمندي» تأکيد کرد.

سال‌هاست حوادث طبيعي، بحران ‌ناميده مي‌شود و رويکرد کلان به شيوه مديريت حوادث طبيعي، آنها را از سطح «مخاطره» به سطح «بحران» تقليل داده و رويکرد مديريتي در بحران‌ها، «التهابي»، «جبراني» و مبتني بر «اصل غافلگيري دائمي» است. مديريت بحران، سازمان هماهنگ کننده يا عملياتي؟

متن گفتگو

باور به اينکه سرزمين ما در معرض حوادث طبيعي قرار دارد و بايد در اين زمينه، سرمايه گذاري کرد، چه در زمينه آموزش و توليد دانش و چه انتقال آن به جامعه و از طرفي به سيستم‌هاي هماهنگي و فرماندهي نياز است و اگر مي خواهيم به هنگام بروز بحران، غافلگير نشويم بايد آماده باشيم و براي آمادگي، برنامه و براي برنامه، هماهنگي، فرماندهي و تجهيزات و منابع انساني لازم است.

دکتراستاد تقي زاده سعي دارد که اين هماهنگي را از وظايف مديريت بحران بداند اما ناهماهنگي ها و سردرگمي ها را به قدرت ويتريني اين مجموعه ارتباط مي دهد و معتقد است در قانون قبلي از سال ۸۷ تا شهريورماه امسال که قانون جديد ابلاغ شد، چنين مشکلي وجود داشته، يعني اين سازمان نه قدرت لازم و نه منابع و امکانات و بودجه کافي را دارا نبوده است ولي در قانون جديد بحث بودجه تا حدودي اصلاح شده و جاي اميدواري‌است که قدرت حاکميتي لازم هم به اين سازمان واگذار شود.

هرچند مطابق نگرش تحليلي دکتر استاد تقی زاده مسئله به اين سادگي ها نيست، چرا که ما هنوز به درستي نمي دانيم اين سازمان، يک سازمان هماهنگ کننده است يا يک سازمان عملياتي؟ از اين رو انتظار مي رود، مديريت بحران يا به عنوان يک سازمان ستادي و هماهنگ کننده نقش بپذيرد يا سازماني کاملا عملياتي. به نظر می رسد هنوز سازمان مديريت بحران کشور، هويت خودش را مشخص نکرده است، بنابراين يا بايد همه تمرکز، توان و بودجه خود را صرف هماهنگي کند و يا اينکه يک سازمان عملياتي باشد، پر واضح است که سازمان مديريت بحران در کشور ما بايد يک سازمان هماهنگ کننده ستادي باشد، به اين معنا که کل بودجه و امکانات و منابع و تجهيزات و نيروي انساني را به منظور هماهنگي، متمرکز کرده و عمليات توسط ديگر بخش ها انجام بشود، در کشوري مثل  روسيه وزارتي تحت عنوان وزارت «عمليات اضطراري» وجود دارد که در زمان حادثه، صفر تا صد را انجام مي دهد. طبيعتا سيستم ما اين گونه نيست برهمين اساس سازمان مديريت بحران اگر مي خواهد جايگاه واقعي خودش را پيدا بکند، بايد خيلي به فکر انجام عمليات در داخل صحنه نباشد، اگر سازمان بتواند به جايگاه واقعي خودش که صرفا يک سازمان هدايت کننده، تسهيل گر و هماهنگ کننده است، دست يابد، نتايج بهتري حاصل خواهد شد. قطعا وقتي ستاد هماهنگي وجود نداشته باشد، کاري پيش نمي رود. به نظرم سازمان جايگاه عملياتي ندارد و بايد توان و منابع خود را صرف هماهنگي بين سازمان هاي عملياتي کند.

وی در مقام پاسخگویی به این نقدها تاکید می کند: تعدد همیشه وجود دارد، حیطه عملیاتی مدیریت بحران در همه دنیا وسیع است بنابراین تعدد در دستگاه های مسئول ایرادی ندارد، موضوع این است که چقدر این دستگاه ها با یکدیگر هماهنگ اند، آیا هرکسی ساز خود را می زند و به حیطه وظایف اش عمل می کند و یا به صورت هماهنگ، اقدامات عملیاتی انجام می شود؟ در حادثه سیل امسال و یا حتی در حوادث گذشته، عمده مشکل ما بحث هماهنگی بوده است، بالاخره سازمان مدیریت بحران و کارگروه های مختلفی وجود دارد و در هر کارگروه به رغم فعالیت اعضای مختلف، هیچ کدام با یکدیگر هماهنگ نیستند. حادثه سیل به ما نشان داد که ظرفیت پاسخ فوق العاده ای در بحث امکانات وجود دارد، اما پرسش این است که چه مکانیزمی قرار است، این بردارها را یک جهت و هماهنگ کند؟ در صحنه حادثه هرکس کار خودش را می کند و آن هماهنگی و فرماندهی واحد وجود ندارد. 

dr mokhtari
گفتگو با دکتر طلعت مختاری آزاد رئیس مرکز ملی انفلوانزا کشور و استاد گروه ویروس شناسی دانشکده بهداشت درباره بیماری انفلوانزا

انفلوانزا یک بیماری ویروسی  مسری است؛ برخلاف سرماخوردگی که قسمت فوقانی دستگاه تنفسی در گیر می شود بخش‌های تحتانی تنفس هم درگیر می شود. به همین بهانه دوشنبه 11 آذر 98، روابط عمومی دانشکده بهداشت گفت و گویی  با دکتر طلعت مختاری آزاد رئیس مرکز ملی انفلوانزا کشور و استاد گروه ویروس شناسی دانشکده بهداشت  انجام داده است که در ادامه آورده شده است.

انفلوانزا چه نوع بیماری است و با سرماخوردگی چه تفاوت هایی دارد؟

هر دو این بیماری ها ویروسی محسوب می شوند ولی ویروس های آن ها متفاوت است؛ در سرماخوردگی دستگاه تنفسی فوقانی درگیر می شود اما در انفلوانزا دستگاه تنفسی تحتانی نیز تحت تاثیر قرار می گیرد.

علائم بیماری انفلوانزا و راه های انتقال آن چیست ؟

از نشانه های بارز آن تب بالا، سرفه ، تن درد، احساس خستگی، بی اشتهایی که  می تواند گاهی  همراه با  حالت تهوع و استفراغ باشد و ویژگی بارز آن شروع ناگهانی علائم آن است. با وجود اینکه انفلوانزا یک بیماری محدود به دستگاه تنفس  است ولی علائم عمومی دارد مانند تن درد، استخوان درد و تهوع و استفراغ دارد که ناشی از سایتوکینهایی است که بدلیل پاسخ ایمنی در بدن ایجاد می شود.

راه انتقال بیماری از طریق سرفه، عطسه و تماس  است در نتیجه آموزش صحیح نحوه سرفه و عطسه کردن مهم است و این آموزش ها باید از زمان کودکی و در مدارس داده شود. به دلیل اینکه تماس نقش مهمی در انتقال بیماری دارد  از دست دادن و بوسیدن باید خودداری کرد و دست ها مرتب باید با آب و صابون شسته شود که نقش موثری در  کاهش انتقال بیماری دارد.

چه افرادی در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند؟

با توجه به اینکه هر 2 یا 3 سال یکبار جهش هایی در ژن های ویروس ایجاد می شود، اما ده تا چهل سال یکبار تغییرات گسترده ای در ویروس ایجاد و دیده می شود در نتیجه افراد نسبت به این ویروس جدید ایمنی نشده و نسبت به آن  حساس خواهند بود. ولی در جامعه بعضی از گروه ها حساس تر هستند  از جمله بچه های زیر 5 سال، افراد بالای 65 سال، زنان باردار، افراد دارای وزن بالا  و بیماری های زمینه ای مانند دیابت، بیماری های کلیوی و تنفسی در معرض خطر بالاتر ابتلا به بیماری و عوارض ناشی از آن هستند اما ممکن است گهگاه تغییرات خاصی در  ویروس اتفاق بیافتد چهره بالینی بیماری می تواند کمی متفاوت باشد در بعضی موارد علایم گوارشی شدیدتر یا علایم انسفالو پاتی ممکن است همراه باشد.

اما نکته مهم این است که برای این بیماری هم واکسن و هم دارو وجود دارد. بهترین زمان استفاده از واکسن بعد از شهریور ماه  است  بعد از شش ماهگی همه گروه های های سنی می توانند واکسن بزنند طبیعتا اولویت با گروه های حساس است. 

آیا بیماری شبه انفلوانزا وجود دارد؟

بیماری بنام  شبه انفلوانزا نداریم ممکن است شروع علایم بسیاری از بیماریهای ویروسی به دلیل تولید انترفرون علایمی شبیه انفلوانزا ایجاد کنند.

فرق انفلوانزا انسانی با آنفولانزا پرندگان چیست؟

ویروس های آنفولانزا در چهار گروه    A ،  B، C ،  D تقسیم بندی می شود. گروه A مشترک بین انسان، حیوان و پرندگان است؛ پرندگان ویروسهای مخصوص به خود را دارند ولی ممکن است تغییراتی در قطعات  ژنتیکی ویروس به وجود بیاید که دلیل جابجایی قطعات ویروس انفلوانزای انسانی با ویروس پرندگان  شود  و ویروس جدیدی به وجود آید که قابلیت انتقال به انسان داشته باشد و بتواند از انسان به انسان منتقل شود و می تواند خطرناک و حتی پاندمی شود.

ناگفته نماند این ویروس از طریق پرنده های زنده مبتلا انتقال پیدا می کند و اگر موردی تشخیص داده شود مراجع ذیصلاح اطلاع رسانی و اقدامات پیشگیری را انجام می دهند.

 درباره نقش آزمایشگاه ملی آنفلوانزا در رابطه با این بیماری توضیحاتی بفرمایید.

خوشبختانه در تمام کشورها یک آزمایشگاه ملی وجود دارد که ویروس ها را شناسایی می کند و دارای شرح وظایفی هستند. در کشور ما هم از سال 1976میلادی آزمایشگاه ملی آنفلوانزا در دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران راه اندازی شد و سیزده  آزمایشگاه اقماری نیز در سراسر کشور وجود دارند که وظایفشان  تشخیص ویروس های شایع  است.

هر سال در 4 مقطع زمانی ویروس ها به یکی از مراکز مرجع زیر نظر سازمان جهانی بهداشت ارسال        می شود تا پس از پایش ویروس ها بتوانند فرمول واکسن برای فصل بعدی تعیین کنند. این ترکیب واکسن از میان ویروس های ارسالی از سراسر جهان از جمله ایران انتخاب می شود.

از بدو  ورود به دانشکده بهداشت در آزمایشگاه ملی  آنفلوانزا فعالیت خود را آغاز کردم.

فعالیت مداوم یک آزمایشگاه در طی چهل سال نیاز به کاری مستمر و طبیعتا بودجه مداوم دارد. خوشبختانه این آزمایشگاه به دلیل کوشش کارشناسان  دلسوز  و فعال آن و همچنین مساعدت های دانشکده بهداشت  و اداره مبارزه با بیماریهای واگیر توانسته است  فعالیت  و شرح وظایف خود را حتی در شرایط بحرانی  به نحو احسن انجام دهد و به عنوان آزمایشگاهی فعال در منطقه شناخته شود این مرکز علاوه بر آنفلوانزا در تشخیص سایر عفونت های تنفسی ویروسی همکاری نزدیکی با مرکز  بیماریهای واگیر وزارت بهداشت دارد.  

در پایان اگر سخنی باقی مانده بفرمایید.

هر بیماری به خصوص آنفلوانزا می تواند مرگ و میر داشته باشد. سال گذشته شصت و یک هزار نفر در امریکا بر اثر این بیماری جان خود را از دست دادند. متاسفانه این بیماری جان افراد به خصوص افرادی که دارای بیماری زمینه ای  که قبلا به آن اشاره شد را تهدید می کند  و نباید گزارش فوت افراد مبتلا، نگرانی در جامعه ایجاد کند. آگاهی و اقدامات به موقع می تواند در جلوگیری از مرگ و میر نقش به سزایی ایفا کند. ویروس انفلوانزا و بیماری و مرگ ناشی از آن همیشه و همیشه بوده و خواهد بود مهم  نحوه مواجهه با آن است.

نقش فضای مجازی در این زمینه غیر قابل انکار است و باید از آن به نحو صحیح در جهت آگاه سازی افراد جامعه استفاده شود و نباید اخبار و اطلاعات نادرست یا هر توصیه و سخن غیرکارشناسانه ای از این طریق منتشر شود و جامعه را دچار استرس و التهاب کند.

افراد هم باید از منابع معتبر برای دریافت اطلاعات و انتشار آن استفاده کنند.

ممنون از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.

گرمارودی
مدیر گروه آموزش و ارتقا سلامت دانشکده بهداشت توضیحاتی در خصوص بیماری دیابت ارائه کرد

به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، دکتر غلامرضا گرمارودی مدیر گروه آموزش و ارتقا سلامت دانشکده بهداشت در گفتگویی با ویژه نامه اخبار پزشکی توضیحاتی را در خصوص بیماری دیابت ارائه کرد.

در ادامه این توضیحات آورده شده است.

دکتر گرمارودی بیان کرد: دیابت بیماری متابولیک مزمنی است که بیش از چهارصد میلیون نفر در سراسر جهان به آن مبتلا هستند.

کنترل قند خون در محدوده تعریف شده بالینی هدف درمانی برای این گروه از بیماران است. این هدف جز با مشارکت فعال و مسئولیت پذیری خود بیمار، خانواده و اطرافیان برآورده نخواهد شد.

مطالعات نشان داده اند که سهم اثر اقدام بالینی و مشارکت بیمار و خانواده وی، نسبت بیست به هشتاد دارد. پیشگیری از شکل گیری رفتارهای ناسالم در خانواده که اولین سطح مواجهه کودک با محیط اجتماعی است، ممانعت جدی از تبدیل شدن این رفتارها به عادت و تلاش برای تغییر و تصحیح رفتارهای ناسالم نقش اساسی و تعیین کننده در پیشگیری و کنترل بیماری های مزمن دارند.

محققین پیش بینی می کنند که در سه دهه آینده تغییر رفتارهای ناسالم مرتبط با سلامت چهار برابر پیشرفت های سریع و اعجاب آور در علم پزشکی در حفظ و ارتقا سلامت بشری نقش خواهد داشت. البته تغییر رفتار در انسان امری پیچیده و سخت بوده و نیاز به آگاهی، انگیزه و اراده متناسب دارد. تغییر رفتار مراحل مختلفی دارد و لازم است فرد تحت آموزش لازم قرار گیرد تا به شکل موفقیت آمیز از مراحل تغییر رفتار گذر کند.

خانواده، فضایی است که با پشتیبانی از تغییر رفتار و تصحیح شیوه زندگی ناسالم قادر به ایفای نقش منحصر به فردی در پیشگیری و کنترل بیماری های مزمن مثل دیابت است. از آنجایی که بیماری دیابت دست کم در شرایط حاضر، تا آخر عمر همراه فرد بیمار خواهد بود، مواردی از قبیل عدم تمکین به درمان، بی توجهی به آزمایشات مکرر اندازه گیری قند خون و مشکلات سلامت روان در این بیماران با شیوع بالایی مشاهده می شود.

خانواده مشروط به اشراف کامل به این مشکلات کمک شایانی به فرد بیمار برای بازگشت به شرایط متعادل و پایدار درمانی خواهد کرد.

 

تقی زاده
آیا ایران در برابر زلزله مقاوم شده است؟/ گفتگو با مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایا دانشکده بهداشت

به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، دکتر عباس استاد تقی زاده مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایا دانشکده بهداشت در خصوص زلزله آبان ماه 98 در آذربایجان شرقی با روزنامه آفتاب یزد گفتگو کرد.

متن گفتگو

زلزله در این منطقه نقطه عطفی است که در مقایسه با زلزله‌های پیش از این زلزله شاهد هستیم و باید مورد بررسی دقیق کارشناسان قرار گیرد چرا که تعداد مصدومان و جان باختگان این حادثه در مقایسه با زلزله‌ها در سال‌های قبل بسیار ناچیز است و این جای امیدواری دارد که می‌توان با بهره گیری از تجربیات این منطقه تعداد تلفات و مصدومان را در زمین لرزه‌های بعدی کاهش داد.

"تجربه" دلیل اصلی کاهش تلفات در زلزله آذربایجان شرقی است.

عباس استاد تقی زاده کارشناس مدیریت بحران در این خصوص به آفتاب یزد گفت: اینکه در هر حادثه طبیعی میزان تلفات ما چقدر باشد به عوامل متعددی بستگی دارد. اگر به صورت خلاصه بگوییم که ما چقدر تلفات می‌دهیم باید اول این موضوع را مشخص کنیم که تلفات ممکن است میزان کشته‌شدگان، مصدومان و یا خسارت‌های اقتصادی باشد و ما تحت عنوان «ریسک خطر» از آن یاد می‌کنیم. این موضوع عمدتا به 2 عامل بستگی دارد که یکی از آن‌ها خود زلزله است، این که با چه قدرت رخ دهد، قدرت تخریب آن چقدر باشد؟ زمان رخ دادن آن در شب باشد یا روز و خیلی موارد دیگر که همه این‌ها در میزان تخریب مهم هستند.

در زلزله سر پل ذهاب همه این عوامل شدت بیشتری داشتند و همین موضوع هم میزان تخریب‌ها را افزایش داده بود. زلزله آذربایجان شرقی 5.9ریشتر بود و زلزله سر پل ذهاب بیشتر از 6 ریشتر، همین مقدار تفاوت با اینکه کم به نظر می‌رسد اما میزان انرژی که در زمین آزاد می‌شود را چندین برابر می‌کند. همچنین وضعیت زمین شناختی منطقه، شیب زمین، نوع و شتاب آن از جمله عوامل موثر هستند چون انرژی که در زمین آزاد می‌شود وقتی که به سطح می‌رسد با این اعوامل می‌تواند تا حد زیادی قدرت تخریب و ایجاد خسارت را افزایش دهد.

او در ادامه افزود: در بحث میزان آسیب پذیری‌ها، میزان تلفات در هر منطقه به این موضوع بستگی دارد که ما چقدر آسیب پذیر هستیم؟ این موضوع هم به عوامل متعددی بستگی دارد که یکی از عوامل خیلی مهم و تاثیر گذار مخصوصا در هنگام زلزله این است که ساختمان‌های ما تا چه اندازه مقاوم هستند. شاید یکی از دلایلی که مثلا در سر پل ذهاب میزان کشته شدگان زیاد بود این است که علاوه بر گستردگی و وسعت جغرافیایی این منطقه که میزان تلفات را افزایش داد، مقاومت ساختمان‌ها نیز تاثیر گذار بود. زلزله‌ای که در چند سال اخیر در اهر و ورزقان اتفاق افتاد، باعث شد بخش زیادی از ساختمان‌های آذربایجان مقاوم شوند و شاید یکی از مهم ترین دلایلی که سبب شد تا در این زلزله با تلفات کمتری مواجه باشیم همین موضوع مقاوم سازی ساختمان‌ها بود. علاوه بر موضوع نوساز بودن باید به موضوع کیفیت ساخت هم توجه داشته باشیم. ممکن است که دو منطقه همه ساختمان‌ها نوساز باشند اما سوال این است که آیا همه آنها با مصالح ساختمانی استاندارد ساخته شده اند؟ آیا به صورت مهندسی‌ساز ساخته شده‌اند یا تنها باز سازی شده اند؟

این کارشناس در ادامه تصریح کرد: موضوع شب یا روز بودن حادثه و میزان آمادگی مردم نیز بسیار حائز اهمیت است. از طرف دیگر جمعیت در منطقه‌ای که تحت تاثیر قرار گرفته است و دیگر عوامل از این دست می‌تواند در میزان خسارت‌ها تاثیر داشته باشد. نکته قابل تامل در زلزله اخیر میزان آمادگی مردم است، اگر به آمار‌ها دقت کرده باشید پی می‌برید که تعداد کمتری از مصدومان از طریق خطرات ناشی از آوار تحت تاثیر قرار گرفته‌اند و بسیاری از افراد که شاید آمار آن‌ها چندین برابر باشد، هنگام فرار از منازل دچار حادثه شده‌اند. این میزان نشان می‌دهد که خانوارها نه تنها آمادگی کافی در این خصوص ندارند بلکه دانش لازم را هم ندارند. مطالعات متعددی هم در گذشته نشان داده است که میزان آمادگی خانوار‌ها در مقابله با حوادث طبیعی نسبت به آمار‌های جهانی بسیار پایین است. عوامل متعددی وجود دارد که تلفات را افزایش می‌دهد اما اگر بخواهیم به این موضوع نگاه کنیم که چه اقداماتی باید انجام شود باید بگویم که در درجه اول باید بحث آموزش خانوار‌ها را پیگیری کنیم تا سریعتر اثر بخشی داشته باشد و تلفاتمان کاهش پیدا کند.