کشف یک پروبیوتیک بومی از دوغ شتر (چال) با قابلیت مبارزه با چاقی

در این پژوهش که برای نخستین بار در کشور انجام شده است، محقق با هدف یافتن راهکاری نوین و مبتنی بر منابع بومی برای مقابله با اپیدمی جهانی چاقی، به سراغ یکی از ارزشمندترین و مغفول‌مانده‌ترین محصولات لبنی سنتی ایران یعنی «دوغ شتر» یا «چال» رفت. چال که در مناطق ترکمن‌صحرا تولید می‌شود، به‌عنوان یک منبع غنی از میکروارگانیسم‌های مفید، گنجینه‌ای از باکتری‌های اسید لاکتیک (LAB) با پتانسیل پروبیوتیکی بالا محسوب می‌شود.

در این تحقیق، از میان ۸۳ ایزوله باکتریایی جداسازی‌شده از نمونه‌های چال، یک سویه فوق‌العاده مقاوم با نام S19 شناسایی و انتخاب شد که توانایی بالایی در تحمل شرایط اسیدی معده و نمک‌های صفراوی داشت. این سویه که از طریق روش‌های مولکولی (توالی‌یابی ژن 16S rDNA) به‌عنوانLactobacillus acidophilusتأیید شد، در آزمایش‌های سلولی بر روی رده سلولی  3T3-L1 (پیش‌ساز سلول‌های چربی) عملکردی خارق‌العاده از خود نشان داد.

نتایج حاصل از این پژوهش گامی بلند در مسیر درمان‌های غیردارویی و مبتنی بر تغذیه محسوب می‌شود. داده‌های به‌دست‌آمده نشان داد که سویه منتخب به‌صورت وابسته به دوز، توانسته است تجمع لیپید (چربی) درون سلول‌های چربی را تا ۴۲ درصد کاهش دهد. همچنین، این پروبیوتیک با تأثیر بر هسته سلول، بیان ژن‌های کلیدی مسئول چربی‌سازی و آدیپوژنز، از جمله ژن‌های PPARγ، C/EBPα و FABP4 را به‌طور قابل‌توجهی (به‌ترتیب ۲.۵، ۲.۱ و ۱.۸ برابر) کاهش داد که نشان از یک اثر تنظیمی عمیق بر متابولیسم چربی دارد و صرفاً یک اثر سیتوتوکسیک یا تخریبی بر سلول‌ها نیست.

این دستاورد علمی که کاملاً بر پایه منابع زیستی بومی و با هدف کاهش وابستگی به محصولات وارداتی شکل گرفته است، برای اولین بار در ایران انجام شده و می‌تواند پایه‌گذار تحول بزرگی در صنعت مکمل‌های غذایی و روش‌های پیشگیری از چاقی باشد. محقق این پروژه موفق شد با اثبات کارایی و ایمنی این سویه در محیط آزمایشگاهی، یک کاندیدای قوی را برای انجام مطالعات تکمیلی در مدل‌های حیوانی و انسانی معرفی کند. علاوه بر جنبه‌های درمانی، پتانسیل بالای این سویه به‌عنوان یک کشت آغازگر (استارتر) در تولید محصولات لبنی و غذایی تخمیری، افق‌های جدیدی را برای صنعت غذا گشوده و راه را برای تولید فرآورده‌های فراسودمند (عملگرا) با خاصیت ضدچاقی هموار می‌سازد.

خانم دارابی در پایان، ضمن تشکر از اساتید راهنما و مشاور خود، بر اهمیت توجه به محصولات سنتی و بومی و غنی‌سازی آن‌ها با تکنولوژی‌های روز دنیا، به‌عنوان یک راهبرد کلیدی برای ارتقای سلامت جامعه و ایجاد ثروت از دل داشته‌های بومی تأکید کرد.