ناجی فرزندان ایران 

بنیان گذار مرکز ملی تشخیص فلج اطفال ایران، پزشک متخصص ویروس شناس، استاد دکتر رخشنده ناطق  در سال ۱۳۱۵ در شهر تبریز در یک خانواده مبارز مشروطیت، دیده به جهان گشودند. ایشان از سوی مادری از نوادگان امیر کبیر محسوب می شوند. دوران کودکی را نزد پدر بزرگ و مادر بزرگ خود در تبریز گذراندند و پس از وفات آن عزیزان به نزد والدین خود در تهران مراجعت نمودند. بعد از گذراندن دوره ابتدایی، دوره متوسطه را در دبیرستان انوشیروان دادگر به اتمام رسانده و سپس برای ادامه تحصیلات به کشور سوییس مراجعت کردند. در دانشکده پزشکی ژنو ثبت نام نموده و موفق به اخذ مدرک پزشکی از آن دانشکده شدند. ایشان پایان نامه خود را در زمینه بیماری دیفتری ارائه کردند که این موضوع علاقه ایشان را به میکروب شناسی افزایش داد. استاد سپس به ایران بازگشت و ازدواج کردند. ثمره این ازدواج سه فرزند به نام های بتی، تیران و دینه می باشد. ایشان بعد از گذراندن دوره های تخصص ویروس شناسی در کشورهای ایران و فرانسه به دریافت مدرک تخصص ویروس شناسی نائل شدند.

استاد دکتر رخشنده ناطق می فرمایند: "بعد از بازگشت به وطن در دانشکده بهداشت دانشگاه تهران استخدام شدم و این بهترین گزینه بود برای آنکه بتوانم در رشته ویروس شناسی فعالیت کنم.از اینرو در بخش ویروس شناسی به فعالیتهای تشخیصی و تحقیقی در مورد ویروسهای رایج در کشور مشغول شدم. بخش تکنیک های متداول ویروس شناسی مربوط به آن زمان از جمله جداسازی ویروس ها روی کشت سلول توسط مرحوم آقای دکتر کیارش نفیسی پایه گذاری شده بود. من با ایشان و خانم ناهید صبوری و مرحوم خانم آمنه بی نیاز همکاری مجدانه ای داشتیم. بعد از چندی از طرف سازمان جهانی بهداشت (WHO) بورس دریافت نمودم به همین منظور در دانشکده پزشکی شهر لیون فرانسه پذیرفته شدم و در لابراتور پروفسور Sohier و در زمینه انترو ویروسها به خصوص ویروس فلج اطفال به تحقیق و پژوهش پرداختم."

استاد دکتر رخشنده ناطق در ادامه می افزایند: "در بازگشت به ایران به یاری همکارانی مانند خانم دکتر حمیده طباطبایی، خانم دکتر محبوبه ساریجلو، خانم ناهید صبوری، خانم آمنه بی نیاز و خانم کبری فرخی فعالیتهای تشخیصی و  تحقیقی بر روی عفونتهای رایج موجود در کشور به خصوص ویروس های فلج اطفال، سرخک، سرخجه، انواع هرپس ویروسها و عوامل ایجاد کننده یرقان راه اندازی شد. بررسی های سرواپیدمیولوژیک جهت تعیین میزان وفور و روند گردش آنها و ارزیابی برنامه های واکسیناسیون انجام شده برضد ویروسهای مانند سرخک، سرخجه و ویروس فلج اطفال نیز به طور مرتب انجام می گرفت که نتایج آنها در مجلات داخل و خارج چاپ و در کنفرانس های داخلی و بین المللی ارایه گردیده است. در سالهای بعد با بازنشسته شدن بیشتر این همکاران، همکاران دیگری به آزمایشگاه اضافه شدند از جمله خانم دکتر شهره شاه محمودی صادقی، آقای دکتر احمد نجاتی، خانم دکتر مریم یوسفی و آقای دکتر یعقوب ملایی".

در سال ۱۳۷۳ کشور ایران همگام با دیگر کشورهای دنیا شروع به فعالیت جهت ریشه کنی ویروسهای فلج اطفال در دنیا نمود. استاد دکتر رخشنده ناطق می فرمایند: "وزارت بهداشت مسئولیت ایمن سازی و پایش را عهده دار بوده و فعالیتهای آزمایشگاهی ریشه کنی به بخش ما در دانشکده بهداشت واگذار گردید و بدین ترتیب توانستیم به عنوان آزمایشگاه ملی تشخیص فلج اطفال ایران شروع به فعالیت کنیم که از آن تاریخ تا به حال این فعالیت در ارتباط با وزارت بهداشت درمان و سازمان بهداشت جهانی به بهترین وجه در حال انجام است."

نتایج بررسی های انجام شده از ابتدای سالهای ریشه کنی تاکنون نشان داده که در ایران ۳ سال بعد از شروع برنامه های ریشه کنی یعنی در سال ۱۳۷۶ تمام ویروس های فلج اطفال بومی رایج در ایران از کشورمان حذف شده اند و آخرین ویروسهای فلج اطفال وحشی ردیابی شده در ایران مربوط به سال ۱۳۷۹ بوده که همه وارد شده از کشورهای همسایه بوده است.

استاد دکتر رخشنده ناطق می فرمایند: "باید در نظر داشت که در طول سالهای ریشه کنی به تدریج روشهای آزمایشگاهی به روز شده اند. حساس ترین و دقیق ترین روشها در ردیابی ویروس پولیو در بیماران راه اندازی شده و روند کاری آزمایشگاه فلج اطفال هر سال توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) مورد تایید بوده است. بدین ترتیب فعالیت مداوم وزارت بهداشت و آزمایشگاه ملی منجر به موفقیت در ریشه کنی فلج اطفال در کشورمان شده است و این فعالیتها تا ریشه کنی ویروس فلج اطفال در تمام دنیا هر چه دقیق تر و با پشتکار تمام ادامه خواهد یافت."

استاد دکتر رخشنده ناطق در ادامه ذکر می کنند که: "در طول سالهای پژوهش و فعالیتهای علمی خود در این آزمایشگاه، موفق بـه اخذ جوایز و تشویق نامه های زیادی از دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و سازمان جهانی بهداشت (WHO) شده ام که اخذ آنها را مرهون زحمات همکارانی همانند خانمها دکتر حمیده طباطبایی، دکتر شهره شاه محمودی صادقی، دکتر محبوبه ساریجلو، دکتر مریم یوسفی، خانم ناهید صبوری، و آقایان دکتر یعقوب ملائی و دکتر احمد نجاتی هستم."

دکتر شهره شاه محمودی صادقی عضو هیئت علمی گروه ویروس شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران و ریاست فعلی آزمایشگاه ملی تشخیص فلج اطفال ایران و از شاگردان استاد دکتر رخشنده ناطق می گویند: "یکی از ویژگیهای استاد که همه را تحت تاثیر قرار می دهد نحوه رفتار و برخورد ایشان با دانشجویان و همکاران محققشان است که همیشه به حسن خلق آراسته بوده است. گذشته از مقامات علمی و معنوی، حسن سلوک استاد نیز در خور توجه و شایان توصیف است. استادی موقر، خوشرو و مهربان که از کلیه همکاران و دانشجویانشان به نیکی یاد می کنند، قدر همکاران خود را می دانند، منائت طبع و سعه صدر ایشان زبانزد عام و خاص است و رفتار و کلامشان همیشه بــا ملاحت خاصی همراه است."

 امروزه هر شخصی که با الفبای تحقیق آشنا باشد می داند که در عصر ما به تنهایی و بدون یاری دیگران نمی توان از عهده کارهای عظیم علمی برآمد و از خود آثاری گران قدر و ارزشمند بجای گذارد. در ایران استاد دکتر رخشنده ناطق به این راز و شیوه علمی پی برده و به همین سبب قدردانی از همکاران و ذکر نام نیک آنان در تحقیقات علمی را سرلوحه کار خویش قرار داده اند. این پژوهنده متفکر به دلیل کمک به اجرای برنامه های ریشه کنی فلج اطفال در ایران و ارائه فعالیتهای تحقیقاتی و نشر مقالات علمی در معتبرترین نشریات علمی بین المللی و ایرانی، با کسب عنوان (( زن اول بین المللی )) در سال ۱۹۹9-۱۹۹8 موفق به دریافت مدال از سازمان جهانی بهداشت (WHO) گردید. از دیگر اقدامات ویژه استاد همکاری در تدوین و پایه گذاری دوره فوق لیسانس و دکترای ویروس شناسی با همیاری استاد دکتر طلعت مختاری آزاد است که در جهت اعتلا و توسعه سطح علمی دانشگاه های کشور بوده است.

خانم دکتر شهره شاه محمودی صادقی درباره استادشان می گویند: "حافظه قوی و علاقه به تاریخ ایران و زبان و اشعار فارسی یکی از امتیازات استادم خانم دکتر ناطق به شمار می رود. دانشجویان در کلاس درس ایشان با علاقه و دلبستگی فراوان در کلاس حاضر می شدند. دانش علمی استاد در کلاسهای تخصصی ویروس شناسی آکنده بود از بصیرتی که حاصل بررسی های انجام شده توسط ایشان بود. اشاره به بعضی واژه های لاتین برگرفته از واژه های اصیل فارسی خود دلالت بر علاقه و دانش ایشان به زبان و ادبیات فارسی داشت و بنا بر فرمایش استاد این علاقه به معانی واژه ها را از پدر بزرگوار و همسر گرامیشان آموخته بودند. از دیگر خصائل استاد مـی تـوانـم بـه ایــن موضوع اشاره کنم که ایشان از استادان بی نظیر، دقیق و پرکار محسوب می شدند و برای حلقه درس و تحقیق وسواس زیادی قائل بودند. در راهنمایی دانشجویان از بذل هیچگونه مساعدتی خودداری ننموده و در تدریس و امتحان دقیق بوده و از ما می خواستند از کتابها و مراجع به روز استفاده کنیم. به همین دلیل دانشجویان استاد وقتی برای ادامه تحصیل و یا جلسات کاری به خارج از کشور سفر می کنند از نظر اطلاعات علمی در سطح بالایی قرار دارند."

خانم دکتر شهره شاه محمودی صادقی ذکر می کنند که: "انتخاب و گذراندن رساله دکترا با استادم خانم دکتر ناطق کار آسانی نبود. ایشان محقق برجسته ای بوده اند و همیشه از اینکه افتخار دانشجویی ایشان را داشته ام بسیار خرسند و شاکرم و در هر مرتبه علمی که قرار گیرم مرهون زحمات ایشان هستم. نیرو و انگیزه ایشان سرمشق بسیاری از شاگردان و همکارانشان است."

توصیه استاد به دانش طلبان جوان همیشه این بوده که از فعالیتهای علمی که در دانشگاههای سراسری کشور انجام می شود آگاهی یابند و متوجه باشند اساتید چه زحماتی می کشند و تحقیقات موفقی را رهبری می کنند. علاقمند به علم و پژوهش باشند و امیدوار به آینده. بزرگان علم ایرانی تبار ایرانیان را بر تارک والای تاریخ دانش جهان قرار داده اند، پس آن را حفظ کنند، به وطن عشق بورزند و مطمئن باشند هر چه زحمت بکشند سرانجام روزی زحمات آنها به ثمر خواهد نشست. استاد دکتر رخشنده ناطق می گویند: "من بارها به دانشجویان در کلاس درس گفته ام بعضی از واژه های لاتین در کتابهای علمی خـارجـی بر گرفته از واژه های اصیل ایرانیست که در کتابهای فارسی از جمله شاهنامه آمده اند. آنها گاهی متعجب می شوند ولی این انکار ناپذیر است. شاهنامه علاوه بر آنکه سند فرهنگ و و هویت ماست، پشتیبان و حامی زبان و ادب پارسی نیز هست و می توان گفت بزرگترین گنجینه زبان و فرهنگ ایرانیان است که به ما درس درستکاری، فداکاری، شجاعت و جوانمردی می آموزد." ایشان در خاتمه به تابلوی نصب شده بر دیوار دفتر کارشان اشاره می کنند و با تبسم شیرین این مصراع از شعر مرحوم اخوان ثالث را زمزمه می کنند:

(( تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم ))

استاد دکتر رخشنده ناطق علاوه بر فعالیتهای آموزشی و تحقیقاتی بیش از ۷۰ پایان نامه دکتری، کارشناسی ارشد و MPH در مورد عفونتهای ویروسی را به عنوان استاد راهنما یا مشاور راهنمایی کرده و بیش از ٦٠ مقاله در مجلات داخلی و خارجی و ارائه سخنرانی های متعدد در ایران و کشورهای خارجی را در کارنامه اجرائی خود به ثبت رسانده اند. ایشان تا زمان بازنشستگی در سال 1386 به مدت ۲۰ سال ریاست بخش ویروس شناسی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران و نیز ریاست آزمایشگاه ملی تشخیص فلج اطفال ایران را به عهده داشته اند.

لیست پایان نامه ها

لینک دانلود

جوایز و افتخارات