Human Papillomavirus (HPV)

• عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) عفونتی است که توسط یک ویروس DNA دار از خانواده پاپیلوماویریده ایجاد می‌شود.
• پاپیلوماویروس ها شایع ترین ویروس مقاربتی در جهان اند، بطوریکه بیش از 80 درصد زنان و مردان فعال از نظر جنسی، حداقل یکبار تا سن 45 سالگی با این ویروس آلوده می شوند.
• بسیاری از عفونت‌های HPV هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند.

• آلودگی با این ویروس در بیشتر موارد بدون نیاز به هیچگونه مداخله درمانی توسط سیستم ایمنی میزبان از بین می رود، بدون اینکه عارضه ای بر جای بگذارد.

• احتمال آلودگی با این ویروس حتی در افرادیکه فقط یک شریک جنسی دارند هم وجود دارد.
• تقریباً تمام موارد سرطان‌ دهانه رحم به دلیل HPV است و دو ژنوتیپ HPV16 و HPV18، 70% از کل موارد را تشکیل می‌دهند.
• HPV6 و HPV11 از علل شایع زگیل تناسلی و پاپیلوماتوز حنجره هستند.

راههای  انتقال پاپیلوماویروس

انتقال جنسی (راه اصلی)

• ارتباط جنسی تناسلی- تناسلی
• ارتباط جنسی دهانی- تناسلی
• ارتباط جنسی مقعدی- تناسلی
• ارتباط جنسی دستی- تناسلی
• مالش ناحیه تناسلی به ناحیه تناسلی (بدون دخول)
• استفاده مشترک از اسباب‌بازی‌های جنسی (به‌ویژه بدون تمیز کردن یا استفاده از کاندوم)

* کاندوم خطر ابتلا را کاهش می‌دهد (حدود 70%) اما از بین نمی‌برد، زیرا HPV می‌تواند نواحی پوشیده نشده را آلوده کند.

انتقال غیر جنسی

• شورت، مایو یا حوله آلوده
• ابزارهای رفع موهای زاید
  • تیغ یا ژیلت آلوده
  • اپیلاسیون
  • لیزر های تماسی
• برخی روشهای تشخیص پزشکی

• کولپوسکوپی
• سونوگرافی ترانس واژینال

انتقال از مادر به جنین یا نوزاد

• از طریق جفت به جنین
• از طریق عبور از کانال زایمان به نوزاد

چه چیزهایی HPV را منتقل نمی‌کنند • توالت فرنگی • استخرهای شنا و جکوزی • بغل کردن و دست گرفتن • اشتراک غذا یا نوشیدنی • خون یا مایعات بدن (ویروس منتقله از راه خون نیست)

تیپ های پر اهمیت پاپیلوماویروس در تشخیص پزشکی

• تا بحال 448 تیپ از این ویروس شناسایی شده که بیشتر آنها تیپ های پوستی هستند.  
• تقریبا 50 تیپ قادر به ایجاد عفونت مخاطی در نواحی مقعدی - تناسلی هستند.
• این 50 تیپ مخاطی از نظر پتانسیل سرطان زایی به سه دسته کم خطر، متوسط خطر و پر خطر تقسیم می شوند.
• از تیپ های کم خطر دو تیپ 6 و 11 و هر 14 تیپ پر خطر ذکر شده در زیر در تشخیص آزمایشگاهی این ویروس حائز اهمیت هستند.

بیماری های ایجاد شده توسط پاپیلوماویروس ها

پاپیلوماویروس موجب ایجاد دو دسته از بیماری ها در انسان می شوند:

1. بیماریهای که بصورت هایپرپلازی خوش خیم اند و شامل انواع زگیل های پوستی، زگیل های تناسلی و ضایعات دهانی هستند که بصورت مبسوط در جدول زیر توضیح داده شده اند.
2. بیماریهای که بصورت هایپرپلازی بد خیم یا همان سرطان هستند و شامل شش نوع سرطان می شوند که پنج نوع آن در نواحی تناسلی- مقعدی مشاهده می شوند و شامل سرطان های دهانه رحم، فرج و واژن در زنان، سرطان مقعد در هر دو جنس و سرطان آلت تناسلی در مردان است. همچنین این ویروس عامل ایجاد کننده 25-20 درصد سرطان های دهانی- حلقی (اروفارنکس) است. بطور کلی پاپیلوماویروس ها مسول ایجاد 2/5 درصد از کل سرطان های جهان اند. البته این رقم در کشورهای توسعه یافته کمتر (2 درصد) و در کشورهای توسعه نیافته بیشتر (7 درصد) است

در بین عوامل عفونی ایجادکننده سرطان، پاپیلوماویروس ها در جایگاه دوم (1/31 درصد) بعد از باکتری هلیکوباکتر پیلوری (3/36 درصد) قرار دارند و در بین ویروسهای مسبب سرطان در رتبه اول قرار دارد. اما این رقم در بین زنان و مردان بسیار متفاوت است و بروز سرطان ناشی از پاپیلوماویروس در زنان بسیار بالاتر از مردان است، بطوریکه در زنان در بین کل عوامل عفونی در رتبه اول قرار دارد و مسبب 9/55 درصد سرطان های مرتبط با عوامل عفونی است. اما در مردان پاپیلوماویروس در رتبه چهارم با نرخ 2/6 درصد می باشد.

 سرطان دهانه رحم

از بین سرطان های ایجاد شده توسط پاپیلوماویروس، سرطان دهانه رحم شایع تر بوده و از اهمیت بیشتری برخوردار است. این سرطان بعد از سرطان های پستان، ریه و کلورکتال به عنوان چهارمین سرطان شایع زنان در سراسر جهان محسوب می شود و طبق آخرین آمارها در سال 2022، 662301 مورد جدید و 348874 مرگ از

آن گزارش شده است. این سرطان 8/6 درصد از کل سرطان ها در زنان را شامل می شود.

شیوع عفونت با پاپیلوماویروس در نمونه های نرمال دهانه رحم

میزان شیوع آلودگی با پاپیلوماویروس در نمونه های نرمال دهانه رحم در مناطق جغرافیایی مختلف در

جهان متفاوت است، بطوریکه در برخی کشورها شیوع آن بالا و در برخی کشورها شیوع آن کمتر است.

بیشترین میزان عفونت با پاپیلوماویروس در زنان با سیتولوژی نرمال دهانه رحم، در سنین جوانی (زیر 34 سال) دیده می شود و پس از آن یک کاهش آشکار در میزان آلودگی مشاهده می شود.

همانگونه که در شکل زیر مشخص است در تمام وضعیت های سیوتولوزیکی/هیستولوزیکی، ژنوتیپ 16 غالب است. در نمونه های نرمال در 25 درصد موارد مثبت، عفونت با تیپ 16 دیده می شود (از هر چهار نفر آلوده با این ویروس، یک مورد آلودگی با تیپ 16 دارد) و هر چه مراحل بیماری پیشرفت می کند بر میزان عفونت با تیپ 16 افزوده می گردد، بطوریکه در نمونه های سرطانی دهانه رحم بیش از نیمی از موارد (2/55 درصد) فقط تیپ 16 شناسایی شده و به دنبال آن تیپ 18 با فراوانی 2/14 درصد دیده می شود. بنابراین، این دو تیپ حدود 70 درصد موارد سرطان دهانه رحم را به خود اختصاص داده اند. 5 تیپ دیگر شامل تیپ های 45، 33، 58، 52 و 31 در مجموع در حدود 20 درصد موارد سرطان دهانه رحم شناسایی می شوند. در مجموع این هفت ژنوتیپ 90 درصد کل موارد سرطان دهانه رحم را شامل می شوند.

شیوع عفونت پاپیلوماویروس در مردان

سلازمان بهداشت جهانی بر اساس یک مطالعه جدید که در مجله Lancet Global Health در سال 2023 منتشر شده است، اعلام داشته که تقریباً از هر 3 مرد بالای 15 سال، 1 نفر حداقل با یک نوع ویروس پاپیلومای انسانی    (HPV) تناسلی آلوده است و از هر 5 نفر، 1 نفر به یک یا چند نوع از آنچه که به عنوان پرخطر یا سرطان‌زا  شناخته می‌شوند، آلوده است. این تخمین‌ها نشان می‌دهد که مردان اغلب به عفونت‌های HPV تناسلی مبتلا هستند و بر اهمیت مشارکت مردان در تلاش‌ها برای کنترل عفونت HPV  و کاهش بروز بیماری‌های مرتبط با HPV  در مردان و زنان تأکید می‌کند.

 پیشگیری از بروز سرطان دهانه رحم

استراتژی 90-70-90 سازمان بهداشت جهانی

سازمان بهداشت جهانی در نظر دارد تا سال 2030 به منظور کنترل و حذف سرطان دهانه رحم در جهان به سه هدف زیر دست یابد: